El yıkadığımızda zihnimizde olup bitenler.

Deney 1: Psikologlar ilginç deneyler yapıyorlar. Bu deneylerden biri1 şöyle: İyi eğitimli bir denek grubuna ekranda bir dizi ev resmi gösterileceği belirlilerek özel bir rengi olan (kırmızı diyelim) ev görüldüğünde önlerinde bulunan klavyeden ‘backspace’ tuşuna basıldığı takdirde bir dolar para verileceği belirtiliyor. Denekler gerçekten de tesadüfi gelen bu evler arasıdan doğru ev denk geldiğinde tuşa basılınca kişi hesabına bir dolar kaydediliyor. Bu sırada bu kişilerin tepki hızları ve beyinsel aktiviteleri de izleniyor. Deneye ikinci aşamada başka bir ev (mavi diyelim) denk geldiğinde tuşa basılmaması gerektiği, basıldığı takdire bu kişinin hesabından bir dolar düşüleceği anlatılıyor. Beyinsel aktiviteler yine izleniyor. Deneklerin %30’u ikinci aşamada mavi ev denk geldiğinde basmamayı sıkça unutuyor hatta basmadan edemiyorlar. Kalan kısım ise mavi ev denk geldiğinde tuşa basmasa bile, basmamaya karar vermesi için bir süre geçiyor. Bu süre kırmızı ev geldiğinde tuşa basmaya karar vermek için geçen süreden çok daha uzun sürüyor.

Yani “ödül” varsa beynimiz hızlı çalışıyor, “ceza” varsa geç.

Kaynak: Infulential Mind, Tali Sharot

Deney 2: Aynı kitaptaki deneyde civcivler daha doğar doğmaz bir fabirka tezgahına benzer bir yere konuyor. Bu tezgahın üzerinde ayrıca bir kap yem var. Normalde civcivler içgüdüsel olarak buna yöneliyor. Ancak mekanizma civcivler yeme doğru gittiğinde kabı daha da uzağa itiyor, civcivler ters yöne doğru koşup ödülden uzaklaşmak isteseler bu durumda ödül olnlara doğru geliyor. Bu deneyi yapan psikolog “ödüle yönelmeye dair zihinsel kalıbımızın tersinin mümkün olup olmadığını araştırıyor”. Sonuç: Hiç bir civciv bunu akıl edemiyor.

Kuş beyinli diyerek geçmeyin. İnsanlar da Deney 1’de gördüğümüz üzere “ödülün” cazibesinden kaçamıyor, ödülden uzaklaşsa ödül ola gelecek olsa bile. Ya da kaçan kovalansa bile kimse o çekici ödülden kaçmıyor. Yine sufizme bağlayacağım, şöyle bir deyiş vardı: Dünya onun peşinden gelenlerden uzaklaşır, ondan kaçanların peşinden gelir… Galiba bize de civcivlere yapılan deney yapılıyor 🙂

Deney 3: Amerika’da hastane çalışanlarını ellerini dezenfekte etmeye ikna edemiyorlar. Bu yüzden çok problemler çıkıyor. Bir proje kapsamında psikologlarında aralarında bulunduğu uzmanların bir yol bulması isteniyor. Uzmanlar önce kamera yerleştirip ellerini yıkamayanları takip edeceklerini bildirerek bize çok yabancı gelmeyen bir yöntem deniyorlar. Personel kameraların objektifine baka baka bildiğini okuyor. Tık yok… Sonra akıllarına bizim ilk iki deneydeki mantık yani ödüllendirme yapmak geliyor. Koca koca adamlara kırmızı kuradale takacak değiller ama… Beynin ödül düşkünlüğünü bildiklerinden ötürü hastanenin görünür yerlerine ekranla koyuyorlar. Ellerini yıkayan personel bunu ne kadar sık yaparsa listeye giriyor. En sık elini yıkayan kişi liste başı olarak ekranlardan görünüyor. Sonuç: Bir anda el yıkama kuralına uyum %98 oranı.

Yani: Ceza arttırılarak sonuca varılmıyor. Ceza caydırıcı gibi gözüküyor ama caydırmıyor.

O zaman evde, işte, okulda veya hayatın başka yerlerinde kalıpları şöyle değiştirebiliriz:

EskiYeni
Ellerini yıkamazsan bilgisayar yokEllerini yıkarsan bilgisayar var
Mesaiye geç gelenlere ….. cezasıMesaiye düzenli gelenlere haftada bir saat izin
Yapmasan kemiklerini kırarımYaparsan kendin için de bizim için de iyi edersin
İdam cezası gelirse hırsızlık biterDünya tarihinde sıfır
Yalan söylüyorsunDoğru söylemiyorsun (Victor Hugo şöyle der: Çocuklarınıza yakan söylüyorsun derseniz yalan söylemeyi öğrenirler, doğru söylemedin derseniz doğru söylemeye karar verirler)

Özetle “ödül” varsa beynimiz hızlı çalışıyor, “ceza” varsa geç çalışıyor.

1: Influential Mind: https://books.google.com.tr/books/about/The_Influential_Mind.html?id=tVEEkAEACAAJ&redir_esc=y

Yaklaşırken Hızlı, Uzaklaşırken Yavaşız” için bir yanıt

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s