Özellikle inşaat sözleşmeleri, çoğu kez uzun süreli, kompleks işler barındıran ve farklı çıkar dengeleri içeren “sistemler” olarak önemli hukuki özellikler sergileyen sözleşmelerdir. Bu noktada özellikle Uluslararası Finansmanla yapılan projelerde sıkça karşılaşılan, Lump Sum, Unit Price ve Global Price kavramları hakkında zaman zaman kavram kargaşası olmaktadır. Bu üç kavramın ana çerçevesi inşaat sözleşmesinin ödeme şekli olmaktadır. Her biri taraflara yani işveren ve müteahhide (elbette bazen de müşavir firmaya) farklı riskler yüklemektedir. Anılan özellikler pratikte de uygulanmakla birlikte zaman zaman Türkiye ve Yurt Dışındaki istisnai yargı kararlarından ötürü kavramsal özelliği dışına çıkabilmektedir. Şimdi kavramları açıklamaya geçelim:
Lump Sum Sözleşmeler:Bu sözleşmeler götürü bedeldir(işin parçalarına göre veya gün başına ödeme söz konusu değildir). Yani sözleşme işin tam bitmesine (anahtar teslimi) dönük tek fiyat üzerinden yapılmaktadır.
Götürü ücretin sabit oluşu, inşaatın fiilî maliyet masrafları ve yapılan işlerin miktarlarından bağımsız olmasından kaynaklanır (Kaplan, 2001; Baygın, 1999,Aktaran:Şekerci).
Müteahhidin yapımdan sonraki masrafları göz ardı edilir (Huse, 2002). Dolayısıyla eskalasyon ödenmez.
Müteahhit, ücret sabit olduğu için, işçi ücretlerindeki veya malzemelerdeki fiyat artışı gibi önemli riskleri de göz önüne almalıdır. Çünkü, müteahhidin yaptığı masrafların gerçek tutarı ile sözleşmede kendisine ödeneceği belirlenen sabit ücret arasındaki fark onun kâr veya zararını oluşturmaktadır (Huse, 2002,Aktaran:Şekerci).
Ancak istisnai yargı kararları da mevcuttur. Fakat ilke olarak istisnai haller dışında durum yukarıda zikredildiği üzeredir.


Global Price Sözleşmeler: Global price sözleşmeler Lump sum’ın özel bir türünü teşkil etmektedir. Bu ücret türü ile taraflar her türlü pahalılaşma veya fiyat artışına karşı çekincelerini ortaya koymakta, sözleşmenin kesin fiyat özelliğini bir anlamda ortadan kaldırmaktadırlar. Burada ücretin her türlü pahalılaşması durumunda, bu durum ister enflasyon ister malzeme fiyatlarıyla da işçi ücretlerindeki artış sebebiyle ortaya çıksın, tarafların sözleşme ile haklarını saklı tuttukları görülür ve sözleşme ile belirlenmiş olan ücret yeni duruma uydurulur. (Şekerci,2010)

Global Price’ınbu anlamda götürü(-sabit) ücretten farkı, global ücrette pahalılaşmadan doğan fiyat farkının ayrıca ödeniyor olması iken götürü ücrette bu fiyat farkının ödenmemesidir. Fakat, global ücrette fiyat artışından doğan fiyat farkı ödenecek kalemlerin ayrıntılı olarak belirlenmesi gerekir. Aksi halde, taraflar arasında ihtilaf doğabilir ve çözümü güç olabilir (Baygın, 1999; Ergin, 2003; Kaplan, 2001,Aktaran:Şekerci).

Unit Price Sözleşmeler: Taraflar, sabit-götürü ücret veya global ücret dışında bir başka ücret türü olan birim fiyatlı ücreti de sözleşmelerine taşıyabilirler. Bu ücret türü ile inşaatın bedeli önceden belirlenmiş birim fiyatlara göre tespit edilir. Bu şekilde belirlenmiş olan ücret de yine “götürü(sabit) ücret” in bir tarzıdır(Kaplan, 2001,Aktaran:Şekerci).
Öncelikle; birim fiyatlar tespit edilir. Birim fiyatlar, sözleşmeye göre müteahhidin üstleneceği inşaattaki birçok işkalemi için her yıl tespit ve ilan edilen rayiçler kullanılarak geliştirilmiş fiyat analizleri sonucu bulunur. Bu şekilde belirlenen birim fiyat cetvelleri, inşaat işlerinin poz numaraları ile birlikte bir liste halinde hazırlanır ve sözleşmenin eki olarak sözleşmeye dahil edilip taraflarca imzalanır. Böylece müteahhidin yaptığı inşaat kalemlerinin miktarları(yani metre, metrekare, ton, kg, adet ve parça cinsinden hesaplanan birim miktarları) sözleşme ile kararlaştırılmış birim fiyatlarla çarpılarak her kalem işi için müteahhide ödenecek ücret bulunur. Son olarak bulunan her bir iş kalemlerinin ücretleri toplanır ve böylece inşaatın tamamı için müteahhide ödenecek ücret elde edilmiş olur. (Kaplan, 2001, Aktaran:Şekerci). Müteahhit daha sonra birim fiyatlara itiraz edemez. Ancak yine istisnai yargı kararları mevcuttur.
KAYNAKLAR:
Huse, Joseph. A/ Hoyle, Jonathan Kay 1999. FIDIC Desing-Build, Turnkey and EPC 
Contracts,  International Construction Law Rewiew,s. 27-37 
.


Kaplan, İ. 2001. “İnşaat Sözleşmelerinde Yapı Sahibinin Ücret Ödeme Borcu ve Yerine 

Getirmemesinin Sonuçları”, İnşaat Sözleşmeleri(Yönetici-İşletmeci Mühendis ve 
Hukukçular İçin Ortak Seminer), s. 105-171. Ankara.


Şekerci,Sena. “Anahtar Teslimi İnşaat Sözleşmesi”, Yüksek Lisans Tezi,Başkent Üniversitesi Özel Hukuk ABD, 2010

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s